NTSS | Türkiye’de 21,5 Metre Sınırı: Yüksek Bina Tanımında Küçük Görünen Büyük Bir Risk

Türkiye’de 21,5 Metre Sınırı: Yüksek Bina Tanımında Küçük Görünen Büyük Bir Risk

Türkiye’de Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (BYKHY), “yüksek bina” tanımını “Bina yüksekliği 21.50 m’den, yapı yüksekliği 30.50 m’den fazla olan binalar” olarak tanımlıyor.

Daha önce 28 m olan bu yükseklik 21,5 m ‘ye düşürüldü ama bu yeterli mi? Kâğıt üzerinde bu sadece birkaç metrelik bir sayı farkı gibi görünse de yangın mühendisliği açısından hayati bir teknik hata anlamına geliyor.

Dünya artık 18 metrelik sınırın altındaki ve üstündeki binaları tamamen farklı risk profilleriyle ele alıyor. Peki neden İngiltere ve birçok gelişmiş ülke 18 metre sınırını tercih ediyor ve neden Türkiye’nin 21,5 metre sınırı insan güvenliği açısından yetersiz?

18 metre: İtfaiye erişiminin fiziksel sınırı

Yangın mühendisliğinde 18 metre, tesadüfi değil, fiziksel bir limittir. Çünkü:

Standart hidrolik merdivenli itfaiye araçlarının kurtarma merdivenleri genellikle 18 metreye kadar güvenli biçimde uzanabilir. Daha uzun merdiveni olan araçlar elbette mevcut ama bunlar özel araçlar ve her yangına yetecek kadar edinilmesi oldukça zor.
Bu yükseklikten itibaren dış müdahale zayıflar, iç sistemlerin (sprinkler, duman tahliyesi, basınçlandırma) sorumluluğu artar.
Yani 18 metreden yukarısı artık “kendi kendine yetmesi gereken” bir yapı sınıfına girer.
Özellikle yanıcı dış cephe kaplamaları riski arttırır.

Bu nedenle İngiltere, Almanya, Avustralya gibi ülkeler, 18 metrenin üzerindeki tüm binalarda:

Yanmaz (A1/A2 sınıfı) cephe kaplaması,
Sprinkler sistemi,
Basınçlandırılmış merdiven kovası,
Duman kontrolü ve tahliye senaryosu zorunluluğu getiriyor.

Türkiye’nin 21,5 m sınırı teknik gerçeklikle çelişiyor

Türkiye’de 21,5 m sınırı uygulanınca şu tablo ortaya çıkıyor:

6–7 katlı birçok bina yüksek bina sayılmıyor,
Bu nedenle sprinkler, duman kontrolü ve basınçlandırma gibi sistemler zorunlu olmuyor,
Ancak fiilen aynı yükseklikteki insanlar itfaiyenin ulaşamayacağı katlarda yaşıyor.

Sonuç olarak kağıt üzerinde “normal bina”, gerçekte “yüksek riskli yapı” haline geliyor.

Yangın mühendisliği açısından fark sadece 3,5 metre değil; yaşamla ölüm arasındaki müdahale farkıdır.

Grenfell Tower: Bu sınırın neden önemli olduğunu gösterdi

2017’de Londra’daki Grenfell Tower yangınında 72 kişi hayatını kaybetti. Yapılan teknik incelemeler, yanıcı cephe kaplamaları ve yetersiz duman tahliyesi yüzünden yangının saniyeler içinde üst katlara sıçradığını ortaya koydu.

Bu olaydan sonra İngiltere:

18 m üzerindeki tüm binalarda yanıcı kaplamaları yasakladı,
11–18 m arasındaki yapılarda bile risk bazlı önlemler getirdi.

Bugün Türkiye’de birçok yeni konut projesi, 21,5 m altında kalmak için tasarlanıyor; çünkü bu şekilde daha az maliyetli yangın önlemi gerekiyor.

Ama Yangın, yönetmeliğe değil fiziğe uyar.

Bir ülkenin yüksek bina tanımı, itfaiye merdiveninin ulaşabildiği yere kadar olmalıdır. 21,5 metre, kâğıt üzerinde kolaylık sağlar ama riskin maskelenmesi anlamına gelir.

Gerçek riskle uyumlu yönetmelik

Türkiye’nin yönetmeliği, 21,5 m sınırını 18 m’ye indirmeli. Bu sayede:

Gerçek risk profiline uygun güvenlik önlemleri zorunlu olur,
Yangın sonrası tahliye başarısı artar,
Kentlerdeki “yüksek ama alçak sayılan” binalar yeniden değerlendirilir.

Yangın güvenliği zaman ve fizikle yarışan bir mühendisliktir.

İtfaiye merdiveni 18 metreden öteye uzanmıyorsa, yönetmeliğin 21,5 demesinin anlamı yoktur. Yapı yükseklik tanımını bilimle, mühendislikle ve insan güvenliğiyle uyumlu hale getirmek artık bir tercih değil bir zorunluluktur.

Asuman ERKUL CMIOSH,

MSh, MSc Elektrik-Elektronik Mühendisi