Bolu şəhərinin Kartalkaya bölgəsində baş verən yanğın bir daha göstərdi ki, bir çox oteldə yanğın təhlükəsizliyi məsələləri hələ də lazımi səviyyədə idarə olunmur. Qonaqların, əməkdaşların, podratçıların və ziyarətçilərin eyni anda olduğu, həmçinin mətbəxlər, texniki sahələr, elektrik sistemləri, camaşırxanalar, anbarlar və digər potensial alışma mənbələrinin yerləşdiyi binalarda yanğın təhlükəsizliyi yalnız qanunvericilik tələbi deyil, həm də insan həyatının qorunması və biznesin davamlılığı baxımından kritik idarəetmə sahəsidir.

Otellər gecə-gündüz fəaliyyət göstərməsi, yüksək insan sıxlığı, yataq zonalarının mövcudluğu, binanı tanımayan qonaqların çoxluğu və fövqəladə vəziyyət zamanı sürətli təxliyə ehtiyacı səbəbindən yüksək yanğın riski daşıyan obyektlər hesab olunur. Buna görə də otel operatorları minimum normativ tələblərlə kifayətlənməməli, kompleks və davamlı yanğın təhlükəsizliyi idarəetmə yanaşması tətbiq etməlidirlər.

Yanğın Risk Qiymətləndirilməsi

Effektiv yanğın təhlükəsizliyi sistemi hərtərəfli yanğın risk qiymətləndirilməsi ilə başlayır. Potensial təhlükələr sistemli şəkildə müəyyən edilməli, risk səviyyələri qiymətləndirilməli və yanğın ehtimalını və nəticələrini azaltmaq üçün uyğun nəzarət tədbirləri planlaşdırılmalıdır.

Mümkün olduğu hallarda risk qiymətləndirilməsi milli və beynəlxalq standartlara uyğun şəkildə həyata keçirilməlidir. PAS 79 kimi rəhbər sənədlər mürəkkəb obyektlər üçün strukturlaşdırılmış və praktik risk qiymətləndirmə yanaşması təqdim edir.

Peşəkar mətbəxlər, generator otaqları, elektrik paylayıcı otaqları, texniki sahələr, camaşırxanalar, kimyəvi maddə anbarları və tullantı toplama zonaları kimi yüksək riskli sahələrə xüsusi diqqət yetirilməlidir.

Bundan əlavə, əlilliyi olan şəxslər, yaşlı qonaqlar, uşaqlar və binanın planını tanımayan insanlar kimi həssas qruplar da nəzərə alınmalıdır. Gecə növbələri və azaldılmış heyətlə fəaliyyət göstərilən saatlar da risk qiymətləndirilməsinin bir hissəsi kimi analiz edilməlidir.

Qiymətləndirmənin nəticələri təhlükələrin aradan qaldırılması, risklərin azaldılması, yanğının yayılmasının məhdudlaşdırılması və insanların qorunmasına yönəlmiş konkret nəzarət tədbirlərinin hazırlanmasına əsas olmalıdır.

Yanğının Aşkarlanması və Xəbərdarlıq Sistemləri

Effektiv profilaktik tədbirlərə baxmayaraq yanğın riskini tamamilə aradan qaldırmaq mümkün deyil. Buna görə də yanğının erkən aşkarlanması otellərdə yanğın təhlükəsizliyinin ən vacib elementlərindən biri hesab olunur.

Yanğın siqnalizasiya sistemləri qonaq otaqlarını, dəhlizləri, təxliyə yollarını, texniki sahələri, ictimai zonaları və xidmət bölmələrini əhatə edən inteqrasiya olunmuş sistem kimi layihələndirilməlidir. Sistem yanğın əlamətlərini sürətlə müəyyən etməli və bina daxilində olan şəxslərin dərhal xəbərdar edilməsini təmin etməlidir.

Bir çox beynəlxalq otel operatorları müdaxilə müddətini azaltmaq və fövqəladə vəziyyətlərin idarə olunmasını gücləndirmək məqsədilə yanğın siqnalizasiya sistemlərini birbaşa yerli yanğınsöndürmə xidmətlərinə inteqrasiya edir.

Təxliyə Yolları və Yanğına Davamlı Qapılar

Təxliyə yolları otellərdə insanların təhlükəsizliyini təmin edən ən vacib elementlərdən biridir. Bütün təxliyə marşrutları daim açıq saxlanılmalı, aydın şəkildə işarələnməli, kifayət qədər işıqlandırılmalı və tüstü ilə alovun yayılmasından qorunmalıdır.

Təxliyə məsafələri və keçid imkanları binanın istifadə yükü və funksional təyinatı nəzərə alınmaqla qiymətləndirilməlidir. Xüsusilə yüksək riskli və insanların sıx toplandığı sahələrdə mərhələli təxliyə, alternativ çıxış marşrutları və əlavə təxliyə tədbirlərinə diqqət yetirilməlidir.

Təxliyə yollarının layihələndirilməsi və qiymətləndirilməsi zamanı Türkiyənin “Binaların Yanğından Mühafizəsi haqqında” Qaydalarının Əlavə 5/B və Əlavə 14 bölmələri nəzərə alınmalıdır.

Yanğına davamlı qapılar alovun və tüstünün yayılmasının qarşısının alınmasında mühüm rol oynayır. Bu qapılar mütəmadi olaraq səlahiyyətli şəxslər tərəfindən yoxlanılmalı, bağlayıcı mexanizmlərin, möhürlərin, şüşələrin və ümumi konstruksiyanın tam işlək vəziyyətdə olduğu təsdiqlənməlidir.

İstiqamətləndirici nişanlar, fövqəladə çıxış işarələri, təxliyə göstəriciləri və toplanma məntəqələri bina boyunca aydın şəkildə göstərilməlidir.

Fövqəladə Hallar üçün İşıqlandırma

Yanğın zamanı əsas elektrik sisteminin sıradan çıxması insanların təxliyəsini ciddi şəkildə çətinləşdirə bilər. Buna görə də fövqəladə hallar üçün işıqlandırma sistemləri həyati əhəmiyyət daşıyır.

Dəhlizlərdə, pilləkənlərdə, təxliyə yollarında, texniki sahələrdə və təbii işığın məhdud olduğu zonalarda kifayət qədər fövqəladə işıqlandırma təmin olunmalıdır. Bu sistemlər insanların təhlükəsiz hərəkətini, təxliyə nişanlarının görünməsini və yanğınsöndürmə vasitələrinə çıxışı təmin etməlidir.

Mövcud tələblərə əsasən fövqəladə işıqlandırma sistemi əsas enerji mənbəyi kəsildikdən sonra minimum 60 dəqiqə fəaliyyət göstərməlidir. İnsan yükü 200 nəfərdən artıq olan binalarda isə bu müddət ən azı 120 dəqiqə olmalıdır.

Toplanma Məntəqələri və Təxliyənin İdarə Olunması

Təxliyə planında təhlükəsiz toplanma məntəqələri əvvəlcədən müəyyən edilməlidir. Bu məntəqələr bina xaricində, nəqliyyat hərəkətindən və tüstü təsirindən uzaq, həmçinin fövqəladə xidmətlərin girişinə mane olmayan ərazilərdə yerləşdirilməlidir.

Böyük otel komplekslərində obyektin ölçüsündən və insan sayından asılı olaraq bir neçə toplanma məntəqəsinə ehtiyac yarana bilər.

Effektiv təxliyə idarəçiliyi bina daxilində olan bütün şəxslərin dəqiq qeydiyyatını da tələb edir. Qonaqlar, əməkdaşlar, restoran müştəriləri, tədbir iştirakçıları və podratçılar barədə aktual məlumatlar saxlanılmalıdır ki, təxliyədən sonra insanların tam sayının yoxlanılması mümkün olsun.

Yanğınsöndürmə Vasitələri

Yanğınsöndürmə avadanlıqları müəyyən edilmiş risklər və obyektin xüsusiyyətləri nəzərə alınmaqla düzgün nöqtələrdə yerləşdirilməlidir.

Yerli normativlər minimum tələbləri müəyyən etsə də, BS 5306-8 kimi beynəlxalq standartlara istinad olunması yanğınsöndürmə vasitələrinin seçilməsi və yerləşdirilməsi baxımından daha effektiv risk yönümlü yanaşma təmin edir.

Peşəkar mətbəxlərdə F sinif yanğınları üçün uyğun yaş kimyəvi tərkibli söndürücülər istifadə edilməlidir. Elektrik risklərinin olduğu sahələrdə karbon qazlı söndürücülər, lazım olan yerlərdə isə yanğın örtükləri quraşdırılmalıdır.

Sprinkler sistemləri, yanğın nasosları, daxili yanğın kranları, söndürmə sistemləri və yanğın siqnalizasiya sistemləri mütəmadi yoxlanılmalı, sınaqdan keçirilməli və texniki xidmət prosesləri sənədləşdirilməlidir.

Personal Təlimi və Məsul Şəxslər

Yanğın təhlükəsizliyi yalnız texniki sistemlərlə təmin oluna bilməz. İşçi heyəti öz vəzifələrini bilməli və fövqəladə vəziyyət zamanı düzgün hərəkət etməyi bacarmalıdır.

Bütün əməkdaşlar yanğının qarşısının alınması, xəbərdarlıq prosedurları, təxliyə qaydaları, ilkin yanğınsöndürmə vasitələrinin istifadəsi və fövqəladə vəziyyətlərə reaksiya ilə bağlı mütəmadi təlim keçməlidirlər.

Yanğın Təhlükəsizliyi üzrə məsul şəxslər, Yanğın Nəzarətçiləri və Təxliyə üzrə məsul əməkdaşlar rəsmi şəkildə təyin edilməli, onların vəzifə və məsuliyyətləri aydın müəyyən olunmalıdır.

Sistemlərin və təşkilati hazırlığın effektivliyini qiymətləndirmək məqsədilə mütəmadi təxliyə təlimləri və yanğın məşqləri keçirilməlidir.

Təhlükəsizlik Nişanları və Fövqəladə Məlumatlandırma

Yanğın təhlükəsizliyi ilə bağlı nişanlar və məlumatlandırma vasitələri bütün istifadəçilər, o cümlədən xarici qonaqlar üçün aydın və başadüşülən olmalıdır.

Hər bir otel otağında təxliyə planları, çıxış marşrutları və toplanma məntəqələri göstərilməlidir.

Əl ilə işə salınan siqnal düymələri, fövqəladə çıxışlar, yanğınsöndürmə avadanlıqları və digər təhlükəsizlik vasitələri aydın şəkildə işarələnməlidir. İnteryer və dizayn həlləri təhlükəsizlik sistemlərinin aydın görünməsinə mane olmamalıdır.

Fövqəladə Yanğın Planı

Risk qiymətləndirilməsinin nəticələrinə və obyektin xüsusiyyətlərinə əsaslanaraq hərtərəfli Fövqəladə Yanğın Planı hazırlanmalıdır.

Bu sənəddə fövqəladə vəziyyət prosedurları, məsuliyyət bölgüsü, təxliyə qaydaları, rabitə mexanizmləri, fövqəladə xidmətlərlə koordinasiya və yanğına müdaxilə tədbirləri müəyyən edilməlidir.

Bütün əməkdaşlar planla tanış edilməli, sənəd mütəmadi yenilənməli və işçilərin ilkin və təkrar təlim proqramlarına daxil edilməlidir.

Yoxlama, Sınaq və Texniki Xidmət

Yanğın təhlükəsizliyi sistemlərinin sadəcə quraşdırılması kifayət deyil. Bütün sistemlər obyektin istismar müddəti ərzində tam işlək vəziyyətdə saxlanılmalıdır.

Yanğın siqnalizasiya sistemləri, fövqəladə işıqlandırma, tüstü idarəetmə sistemləri, sprinkler qurğuları, yanğın nasosları, yanğına davamlı qapılar və digər yanğın mühafizə vasitələri səlahiyyətli şəxslər tərəfindən mütəmadi yoxlanılmalı və texniki xidmətdən keçirilməlidir.

Texniki xidmət qeydləri, sınaq protokolları və yoxlama hesabatları ümumi yanğın təhlükəsizliyi idarəetmə sisteminin tərkib hissəsi kimi saxlanılmalıdır.

Nəticə

Otellərdə yanğın təhlükəsizliyi yalnız normativ tələblərin yerinə yetirilməsi demək deyil. Bu, insan həyatının qorunması, biznesin davamlılığı, əmlakın mühafizəsi və korporativ məsuliyyət baxımından strateji əhəmiyyət daşıyan sahədir.

Xüsusilə yüksək insan sıxlığı olan yerləşdirmə obyektlərində yanğın risk qiymətləndirilməsi, təxliyə strategiyası, yanğın mühafizə sistemləri, texniki xidmət, personal hazırlığı və fövqəladə vəziyyətlərə hazırlıq vahid inteqrasiya olunmuş yanğın təhlükəsizliyi idarəetmə sistemi çərçivəsində idarə edilməlidir.

Kartalkaya faciəsi bir daha göstərdi ki, effektiv yanğın təhlükəsizliyi idarəetməsi davamlı nəzarət, peşəkar yanaşma və təşkilatın bütün səviyyələrində proaktiv təhlükəsizlik mədəniyyəti tələb edir.

CFPA-Europe yanaşmasına uyğun hazırlanmış Introduction to the Management of Hotel Fire Safety kursumuz haqqında ətraflı məlumatı aşağıdakı keçid vasitəsilə əldə edə bilərsiniz. 

Asuman ERKUL, CMIOSH

Elektrik və Elektronika Mühəndisi, MSh, MSc

Bütün hüquqlar NTSS Təlim və Konsaltinq şirkətinə məxsusdur.